Δόμηση κοντά σε ρέματα – Έλεγχος
οικοδομησιμότητας ακινήτου
Τι πρέπει να ελέγξει ένας
ιδιοκτήτης όταν το ακίνητό του βρίσκεται κοντά ή συνορεύει με ρέμα. Οριοθέτηση,
οικοδομησιμότητα και απαραίτητος τοπογραφικός έλεγχος.
Η ύπαρξη ρέματος δίπλα σε ένα
οικόπεδο ή γήπεδο είναι ένας από τους σοβαρότερους παράγοντες που μπορούν να
επηρεάσουν την αξιοποίηση και την οικοδομησιμότητά του. Το γεγονός ότι ένα
ακίνητο εμφανίζεται άρτιο ως προς το εμβαδόν του δεν σημαίνει αυτομάτως ότι
μπορεί να οικοδομηθεί. Πριν από οποιαδήποτε αγορά, μεταβίβαση, έκδοση
οικοδομικής άδειας ή σχεδιασμό επένδυσης απαιτείται ολοκληρωμένος τεχνικός και
πολεοδομικός έλεγχος.
Τι θεωρείται υδατόρεμα;
Υδατόρεμα είναι ο φυσικός
σχηματισμός του εδάφους μέσω του οποίου απορρέουν τα επιφανειακά νερά προς έναν
τελικό αποδέκτη. Δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει νερό καθ’ όλη τη διάρκεια του
έτους. Πολλά ρέματα λειτουργούν μόνο ύστερα από έντονες βροχοπτώσεις, χωρίς
αυτό να αναιρεί τον χαρακτήρα τους.
Στην πράξη πρέπει να διακρίνονται:
- το
φυσικό υδατόρεμα, ακόμη και περιοδικής ροής,
- το
μικρό υδατόρεμα, για το οποίο προβλέπεται ειδική διαδικασία,
- η
τεχνητή αποστραγγιστική τάφρος,
- η
απλή μισγάγγεια ή επιφανειακή απορροή,
- το
παλαιό ρέμα που έχει εγκιβωτιστεί, επιχωθεί ή αντικατασταθεί από αγωγό.
Η διάκριση δεν γίνεται μόνο από
τη σημερινή εικόνα του εδάφους. Εξετάζονται η μορφολογία, η λεκάνη απορροής, η
συνέχεια της κοίτης, παλαιοί χάρτες, ιστορικές αεροφωτογραφίες, τεχνικά έργα
και στοιχεία των αρμόδιων υπηρεσιών. Σε περίπτωση αμφιβολίας, για τον
χαρακτηρισμό αποφαίνεται η αρμόδια Διεύθυνση Υδάτων της οικείας Αποκεντρωμένης
Διοίκησης.
Τι σημαίνει οριοθέτηση ρέματος;
Η οριοθέτηση δεν είναι μία απλή αποτύπωση της σημερινής
κοίτης. Είναι διοικητική διαδικασία με την οποία καθορίζονται και επικυρώνονται
οι οριογραμμές του υδατορέματος, βάσει τοπογραφικής, υδρολογικής και υδραυλικής
μελέτης.
Οι οριογραμμές δεν ταυτίζονται υποχρεωτικά με τις όχθες που
βλέπει κάποιος στο έδαφος. Για τον λόγο αυτό, μία πρόχειρη μέτρηση από την άκρη
της κοίτης δεν αρκεί για να κριθεί αν ένα ακίνητο είναι οικοδομήσιμο.
Το βασικό θεσμικό πλαίσιο αποτελεί ο Ν.4258/2014, όπως
ισχύει, μαζί με τις τεχνικές προδιαγραφές της ΚΥΑ 140055/2017.
Τι ισχύει όταν το ρέμα είναι
οριοθετημένο;
Όταν υπάρχουν νόμιμα καθορισμένες και επικυρωμένες
οριογραμμές:
- μέσα
στην έκταση που περικλείεται από αυτές απαγορεύεται απολύτως η δόμηση,
- εκτός
των οριογραμμών η δόμηση μπορεί να επιτρέπεται, εφόσον πληρούνται οι
υπόλοιποι όροι,
- ελέγχεται
αν η πράξη οριοθέτησης προβλέπει έργα διευθέτησης και αν αυτά αποτελούν
προϋπόθεση για τη δόμηση,
- διερευνάται
αν ισχύει πρόσθετη οικοδομική γραμμή, ζώνη προστασίας ή ειδικός
περιορισμός.
Από τις 22 Ιουνίου 2023 ισχύει
ο νέος Κτιριοδομικός Κανονισμός, σύμφωνα με την ΥΑ ΥΠΕΝ/ΔΑΟΚΑ/66006/2360 και το
ΦΕΚ 3985/Β/2023. Η παλαιότερη γενική πρακτική των αποστάσεων 10 και 20 μέτρων
δεν αποτελεί πλέον αυτοτελή κανόνα για τη θεμελίωση δικαιώματος δόμησης. Το
κρίσιμο στοιχείο είναι η ύπαρξη νόμιμα καθορισμένων οριογραμμών και οι ειδικοί
όροι της εκάστοτε περίπτωσης.
Τι συμβαίνει όταν το ρέμα δεν
είναι οριοθετημένο;
Αυτή είναι η περίπτωση που
απαιτεί τη μεγαλύτερη προσοχή. Η απουσία οριοθέτησης δεν σημαίνει ότι το ρέμα
δεν υφίσταται ούτε ότι ο ιδιοκτήτης μπορεί να οικοδομήσει ελεύθερα σε
οποιαδήποτε απόσταση.
Πριν δοθεί οριστική απάντηση για την οικοδομησιμότητα πρέπει
να εξεταστεί:
- αν ο
σχηματισμός αποτελεί πράγματι υδατόρεμα,
- αν
υπάγεται στην κατηγορία των μικρών υδατορεμάτων,
- αν
απαιτείται πλήρης ή τμηματική οριοθέτηση,
- ποιο
τμήμα της ιδιοκτησίας θα παραμείνει αξιοποιήσιμο μετά τον καθορισμό των
οριογραμμών,
- αν
το εναπομένον τμήμα εξακολουθεί να πληροί τους όρους αρτιότητας και
δόμησης,
- ποια
διαδικασία ζητεί η αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης.
Μέχρι να ολοκληρωθεί ο απαιτούμενος διοικητικός και τεχνικός
έλεγχος, δεν είναι ασφαλές να χαρακτηρίζεται ανεπιφύλακτα ένα τέτοιο ακίνητο ως
οικοδομήσιμο.
Το ρέμα αποτελεί πρόσωπο του
ακινήτου;
Η συνορεύουσα πλευρά ενός ακινήτου με ρέμα δεν υποκαθιστά το
απαιτούμενο πρόσωπο σε αναγνωρισμένη κοινόχρηστη οδό. Ιδίως στα εκτός σχεδίου
γήπεδα πρέπει να ελέγχονται αυτοτελώς:
- η
ύπαρξη νόμιμου κοινόχρηστου δρόμου,
- το
απαιτούμενο μήκος προσώπου,
- ο
χρόνος δημιουργίας του γηπέδου,
- οι
τίτλοι ιδιοκτησίας και οι μεταβολές του,
- οι
γενικοί και ειδικοί όροι δόμησης της περιοχής.
Επομένως, ένα ακίνητο μπορεί να βρίσκεται εξ ολοκλήρου εκτός
των οριογραμμών του ρέματος και παρ’ όλα αυτά να μην είναι οικοδομήσιμο για
διαφορετικό πολεοδομικό λόγο.
Τι πρέπει να περιλαμβάνει ο έλεγχος;
Ο μηχανικός δεν αποτυπώνει μόνο το γεωτεμάχιο. Απαιτείται
επαρκής αποτύπωση της ευρύτερης περιοχής του ρέματος, η οποία μπορεί να
περιλαμβάνει:
- τη
βαθιά γραμμή και τον πυθμένα της κοίτης,
- τον
πόδα και τη στέψη των πρανών,
- εγκάρσιες
διατομές και χαρακτηριστικά υψόμετρα,
- οχετούς,
γέφυρες και τεχνικά έργα απορροής,
- τοίχους
αντιστήριξης και έργα διευθέτησης,
- γειτονικές
κατασκευές και περιφράξεις,
- ίχνη
διάβρωσης ή παλαιότερων πλημμυρικών φαινομένων.
Παράλληλα πραγματοποιείται
έλεγχος σε ΦΕΚ, εγκεκριμένα πολεοδομικά διαγράμματα, Υπηρεσία Δόμησης,
Περιφέρεια, Δήμο, Διεύθυνση Υδάτων και λοιπές αρμόδιες υπηρεσίες.
Τι πρέπει να προσέξει ο
αγοραστής;
Πριν από την αγορά ακινήτου κοντά
σε ρέμα δεν αρκεί μία απλή βεβαίωση του πωλητή ή μία γραμμή που εμφανίζεται σε
διαδικτυακό χάρτη. Ο υποψήφιος αγοραστής πρέπει να ζητήσει:
- πρόσφατο
τοπογραφικό διάγραμμα,
- έλεγχο
τίτλων και χρόνου δημιουργίας,
- αναζήτηση
τυχόν πράξης οριοθέτησης,
- τεκμηριωμένο
έλεγχο αρτιότητας και οικοδομησιμότητας,
- αποτύπωση
του πραγματικού οικοδομήσιμου τμήματος,
- έγγραφη
υπηρεσιακή θέση, όταν υπάρχει αμφιβολία για τον χαρακτήρα ή την οριοθέτηση
του ρέματος.
Ο έλεγχος πρέπει να προηγείται
της προκαταβολής και της υπογραφής συμβολαίου. Η εκ των υστέρων διαπίστωση ότι
απαιτείται οριοθέτηση μπορεί να επιφέρει σημαντική καθυστέρηση, πρόσθετο κόστος
ή ακόμη και αδυναμία υλοποίησης της σχεδιαζόμενης οικοδομής.
Συμπέρασμα
Η γειτνίαση με ρέμα δεν σημαίνει
αυτομάτως ότι ένα ακίνητο είναι μη οικοδομήσιμο. Σημαίνει όμως ότι απαιτείται
ειδικός και τεκμηριωμένος έλεγχος πριν δοθεί οποιαδήποτε οριστική απάντηση.
Κάθε ακίνητο αποτελεί ξεχωριστή
περίπτωση. Για τον λόγο αυτό, οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να απευθύνονται σε
αρμόδιο μηχανικό πριν από αγορά, μεταβίβαση ή έναρξη μελέτης οικοδομικής
άδειας.
TOPOMAP – Surveying & Mapping
Βασίλειος Δημητρίου, MSc Τοπογράφος Μηχανικός
Τηλέφωνο: +30 697 611 2151
E-mail: info@topomap.gr
Ιστοσελίδα: www.topomap.gr
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν
υποκαθιστά τον ειδικό τεχνικό και πολεοδομικό έλεγχο του συγκεκριμένου
ακινήτου.







